Ναυσιπλοΐα είναι το σύνολο των διαδικασιών που εκτελούνται από ένα πλοίο για να κατευθυνθεί με ασφάλεια και στον συντομότερο χρόνο από ένα λιμάνι σε ένα άλλο.
Η ναυσιπλοΐα, με βάση την περιοχή που πλέει ένα πλοίο, διακρίνεται σε :
-
- Ακτοπλοΐα
-
- Ωκεανοπλοΐα
Η γη έχει σχήμα ελλειψοειδές / σφαιροειδές λόγω της περιστροφής της.
Είναι λίγο εξογκωμένη γύρω από τον ισημερινό και λίγο πεπλατυσμένη στους πόλους.
Μία πλήρης περιστροφή της γης ολοκληρώνεται σε 24 ώρες από την δύση προς την ανατολή (δεξιόστροφα) .
Ο άξονας στον όποιο περιστρέφεται η γη ονομάζεται άξονας της γης (earth’s axis). Αυτός ο άξονας διαπερνά την επιφάνεια της γης σε δυο σημεία αντιδιαμετρικά, τα όποια καλούνται πόλοι της γης ή γεωγραφικοί πόλοι της γης (geographical poles).
Ο πόλος που βρίσκεται προς το μέρος του Πολικού Αστέρα (αστερισμός της Μικρής Άρκτου) ονομάζεται Βόρειος Πόλος (North Pole) και ο πόλος που βρίσκεται προς τον αστερισμό του Σταυρού του Νότου ονομάζεται Νότιος πόλος (South Pole).
Επειδή η γη είναι σφαίρα, μπορούν να χαραχτούν στην επιφάνεια της μέγιστοι και μικροί κύκλοι.
Μέγιστος κύκλος (great circle) είναι ο κύκλος που περνά από το κέντρο της γης. (Η συντομότερη απόσταση δυο σημείων είναι αυτή που αποτελεί τμήμα του μέγιστου κύκλου).
Μικρός κύκλος είναι κάθε κύκλος που δεν περνά από το κέντρο της γης. (Δεν είναι η συντομότερη απόσταση μεταξύ 2 σημείων).
Ο Μέγιστος κύκλος που είναι κάθετος προς τον άξονα της γης ονομάζεται ισημερινός (terrestrial equator). Υπάρχει ένας μοναδικός ισημερινός που χωρίζει τη γη σε 2 ημισφαίρια, το βόρειο (north hemisphere) και το νότιο ημισφαίριο (south hemisphere).
Οι Μικροί κύκλοι που είναι παράλληλοι στον Ισημερινό και κάθετη στον άξονα της γης ονομάζονται παράλληλοι κύκλοι ή παράλληλοι πλάτους. Οι παράλληλοι πλάτους είναι Άπειροι.
Οι μέγιστοι κύκλοι που διέρχονται από τους πόλους της γης ονομάζονται μεσημβρινοί. Και οι μεσημβρινοί είναι άπειροι. Ο μεσημβρινός ο όποιος περνά από το αστεροσκοπείο του Greenwich ονομάζεται πρώτος μεσημβρινός ή μεσημβρινός του Greenwich. Χωρίζει τη γη σε Ανατολικό ημισφαίριο (east hemisphere ’δεξιά’) και σε Δυτικό ημισφαίριο (west hemisphere ’αριστερά’).
Γεωγραφικές συντεταγμένες
Η θέση προβολής ενός σημείου πάνω στην σφαίρα γίνεται με την βοήθεια δύο γωνιών, τις γεωγραφικές συντεταγμένες.
Του γεωγραφικού πλάτους ή πλάτος (φ) και του γεωγραφικού μήκους ή μήκος (λ).
Γεωγραφικό πλάτος φ (latitude,lat) ονομάζεται η γωνία που σχηματίζει η κάθετη στη σφαίρα από το σημείο με το επίπεδο του ισημερινού (ή Το τόξο του μεσημβρινού που περνάει από τον τόπο και περιλαμβάνεται μεταξύ του Ισημερινού και του παραλλήλου πλάτους του ίδιου τόπου). Χαρακτηρίζεται ως βόρειο Β (north) ή νότιο Ν (south). Τόποι που είναι στο ίδιο ημισφαίριο έχουν ομώνυμα πλάτη, και όταν δεν είναι στο ίδιο ημισφαίριο έχουν ετερώνυμα πλάτη. Το μετράμε σε μοίρες και τις υποδιαιρέσεις αυτής, από 000-900 Β ή Ν. πχ. …
Γεωγραφικό μήκος λ (longitude,long) ονομάζεται η γωνία που σχηματίζει Το μεσημβρινό επίπεδο του σημείου με τον πρώτο μεσημβρινό ή το τόξο του Ισημερινού που περιλαμβάνεται μεταξύ του πρώτου μεσημβρινού και του μεσημβρινού του τόπου. Χαρακτηρίζεται ως ανατολικό Α ή Δυτικό Δ. Όταν δύο τρόποι βρίσκονται στο ίδιο ημισφαίριο έχουμε ομώνυμα μήκη ενώ όταν βρίσκονται σε διαφορετικό ημισφαίριο έχουν ετερώνυμα μήκη.
Ο προσδιορισμός της θέσης ενός σημείου με την τεταγμένη του πλάτους και την τετμημένη του μήκους ονομάζεται γεωγραφικό στίγμα.
Το πλοίο επειδή κινείται το στίγμα αναφέρεται σε ορισμένο χρόνο.
Διαφορά πλάτους Δφ δύο τόπων ονομάζουμε το τόξο μεσημβρινού, που περιλαμβάνεται μεταξύ των δύο παράλληλων πλάτους των τόπων.
Διαφορά μήκους Δλ δύο τόπων ονομάζουμε το μικρότερο από 1800 τόξο του Ισημερινού που περιλαμβάνεται μεταξύ των μεσημβρινών των τόπων αυτών.
Κατευθύνσεις
Αληθής Βορράς Βλ, είναι η κατεύθυνση του βόρειου γεωγραφικού πόλο της γης την οποία για κάθετο που δίνει ο μεσημβρινός του. Όλες οι κατευθύνσεις στην επιφάνεια της γης ανάγονται στον αληθή Βορρά.
Μαγνητικός Βορράς Βμ, είναι η κατεύθυνση που δίνει μαγνητική βελόνα όταν επηρεάζεται μόνο το γίνω μαγνητικό πεδίο (Δηλαδή όταν βρίσκεται στην ξηρά ή σε κάποιο ξύλινο ή πλαστικό πλοίο).
Βορράς πυξίδας Βπ, είναι η κατεύθυνση που δίνει η βελόνα της μαγνητικής πυξίδας που επηρεάζεται από το γήινο μαγνητικό πεδίο και το πεδίο του μαγνητισμού του σιδερένιου πλοίου στο οποίο βρίσκεται.
Απόσταση
Στη ναυσιπλοία χρησιμοποιειταί το ναυτικό μίλι ν.μ. σαν μονάδα μέτρησης αποστάσεων.
Αντιπροσωπεύει το σταθερό γραμμικό ανάπτυγμα τόξου μεσημβρινού ενός πρώτου της μοίρας (Δφ1’) στο γεωγραφικό πλάτος των 450 Β ή Ν.
Το ναυτικό μίλι είναι ίσο με 1852 μέτρα. Υποδιαιρείται σε δέκατα ή στάδια.
Σύμφωνα με μετρήσεις το γραμμικό μήκος του μιλίου είναι :
– στον ισημερινό 1842,8μ
– σ’ ενδιάμεσα πλάτη 450 1852,2μ
– στους πόλους 1864μ
Απόσταση ή δίαρμα d (distance, dist) στη ναυσιπλοία χαρακτηρίζουμε το μήκος της νοητής γραμμής που συνδέει δύο σημεία.
Ταχύτητα
Ταχύτητα S (speed) είναι η απόσταση που διανύεται στη μονάδα του χρόνου. Στη ναυτιλία η ταχύτητα εκφράζεται σε κόμβους κ ( knots,kns). Ο κόμβος αντιστοιχεί σε ταχύτητα του πλοίου ενός ναυτικού μιλίου την ώρα.